‘Dikke Pens’ op Spotify geen parodie: Universal wint rechtszaak tegen de Kapotte Kachels
Deze week oordeelde de rechtbank dat het carnavalsnummer ‘Dikke Pens’ op streamingsplatforms geen toegestane parodie is op ABBA’s hit ‘Take a Chance on Me’. De carnavalsact De Kapotte Kachels had het nummer gemaakt met de herkenbare melodielijn van die hit, maar met een volledig eigen tekst. Het nummer behaalde binnen korte tijd meer dan één miljoen streams op platforms zoals Spotify. De platenmaatschappij Universal liet het nummer vervolgens namens ABBA van alle platforms afhalen vanwege auteursrechtinbreuk. De Kapotte Kachels gingen daarop naar de rechter en vorderden onder meer een verklaring voor recht dat ‘Dikke Pens’ een toegestane parodie is in de zin van de Auteurswet, en dat Universal het nummer dus niet offline had mogen laten halen.
Juridisch kader van de parodie-exceptie
In principe mag je andermans muziek niet gebruiken zonder toestemming van de rechthebbende. De Auteurswet kent daarop echter een aantal uitzonderingen, waaronder de parodie-exceptie. Die uitzondering maakt het onder voorwaarden mogelijk om een bestaand werk te gebruiken voor een parodie, zonder dat daarvoor toestemming nodig is. Uit rechtspraak van het Europees Hof van Justitie volgt dat de parodie-exceptie in beginsel vereist dat het nummer een bestaand werk oproept, met duidelijke verschillen van het origineel én het een uiting van spot of humor is. Daarna moet de rechter een belangenafweging maken. Daarbij kijkt de rechter naar alle omstandigheden van het geval. Bij die afweging kan onder meer worden gekeken naar wat en hoeveel er van het oorspronkelijke werk is overgenomen, welke functie het oorspronkelijke werk binnen de parodie heeft, in hoeverre de humoristische of spottende boodschap afhankelijk is van het gebruik van juist dat werk, de manier waarop de parodie wordt verspreid en geëxploiteerd en de belangen die de rechthebbenden bij de bescherming van hun werk hebben.
Belangenafweging valt in het voordeel van Universal uit
In deze zaak waren partijen het erover eens dat ‘Dikke Pens’ het nummer van ABBA oproept en daarvan voldoende verschilt. Ook was niet in geschil dat het carnavalsnummer een uiting van is van humor of spot. Het kwam dus aan op de vraag hoe de belangenafweging in dit geval uitviel. Dat was in het voordeel van Universal. Daarbij nam de rechter in aanmerking dat de herkenbare melodielijn van ‘Take A Chance On Me’ het hele nummer te horen is. Daarnaast hadden de Kapotte Kachels een duidelijk commercieel belang, omdat zij streamingsinkomsten ontvingen en boekingen en naamsbekendheid via Spotify genereerden. Verder was het gebruik niet tijdelijk, omdat het nummer eeuwigdurend en wereldwijd beschikbaar zou zijn via commerciële streamingdiensten. Tot slot oordeelde de rechter dat ABBA een belang kan hebben bij het voorkomen dat haar werk permanent gekoppeld wordt aan een thema waarmee zij zich niet wil verbinden. Daarbij woog de rechtbank mee dat Universal zich niet heeft verzet tegen liveoptredens of opnames daarvan. De parodie-exceptie rechtvaardigt daarom in dit geval niet de commerciële exploitatie van ‘Dikke Pens’ via streamingdiensten.
Praktische les
De reikwijdte van deze uitspraak lijkt beperkt. De zaak draaide alleen om de beschikbaarheid van het carnavalsnummer op streamingplatforms, en de rechter benadrukt dat deze uitspraak alleen ziet op deze specifieke omstandigheden. Uit de uitspraak kan niet worden afgeleid dat carnavalsversies op de melodie van bekende nummers nooit zijn toegestaan. Ook vielen liveoptredens buiten het geschil en bleven, ook volgens Universal, gewoon toegestaan. Dat betekent dat voor iedere carnavalshit, en het gebruik daarvan, aan de hand van alle omstandigheden moet worden afgewogen of er wel of geen sprake is van auteursrechtinbreuk.Wie een bekende melodie wil gebruiken voor een humoristisch nummer zoals een carnavalslied doet er dus verstandig aan eerst juridisch advies in te winnen.
Lees de volledige uitspraak hier: ECLI:NL:RBMNE:2026:4647